Showing posts with label typus. Show all posts
Showing posts with label typus. Show all posts

Tuesday, 31 March 2009

Ezékiel temploma

Ezékiel nagypróféta látomást lát. Többet is.
Az egyik (Ez 40-42) egy nagyszabású látomás, az új templomról. Az új templom egy épületkomplexum, olyan város-szerű valami (40:2). Hosszadalmas és részletesen leírt dolog. Konkrétan, méretekkel.

Jó, jó -- kérdezik az olvasók -- de miért van egy műszaki-építészeti leírás benne a kinyilatkoztatásban? És mit lehet vele kezdeni? Miért mondja el a nagypróféta (mert nem ám valami épp-hogy-nem-lényegtelen prófétáról van szó), hogy a látomás során felmért templom mekkora? Még ha régész volna vagy földmérő. Bizonyára jelent valamit ez az egész. Ebből könnyen lesz allegorikus magyarázat.

De a 12. században van egy máshogy kíváncsi olvasó, bizonyos Richardus (also known as "Szentviktori Richárd") egy egész könyvet ír erről a felmérésről. Mert neki fontos, hogy először azt értsük meg rendesen, ami oda van írva, és csak utána magyarázzuk allegorikusan. És Richardus rajzol, hogy a szöveg átlátható legyen. Ilyesmiket rajzol (19. szdi átrajzolások):

Generalplan. Mindennel.
A templom egyik részlete. Kicsit a román stílus szerint, kicsit normannosan, de a mienké.

A templom alaprajza. Remélhetőleg ismerős ---

Friday, 20 March 2009

Mambre



A két kép közt nagyon fontos hasonlóságok vannak. Az egyik Ravennában látható, Justinianus nagyszabású programjának az eredménye. A másik Andrej Rubljov (Андрей Рублёв,+1430) festménye (Moszkva, Tretyakov).



A szöveg meg csak tovább bonyolítja a dolgot:

Genesis (Károli):
18,1 Megjelenék pedig ő néki az Úr a Mamré tölgyesében, és ő űl vala a sátor ajtajában, a hő napon.
18,2 És felemelé az ő szemeit, és látá, hogy ímé három férfiú áll ő előtte. És látván, eléjök siete a sátor ajtajából, és földig meghajtá magát.
18,3 És monda: Jó Uram, ha kedves vagyok te előtted, kérlek, ne kerüld el a te szolgádat.
18,6 És besiete Ábrahám a sátorba Sárához, és monda: Siess, gyúrj meg három mérték lisztlángot, és csinálj pogácsát.
18,7 A baromhoz is elfuta Ábrahám, és hoza egy gyenge kövér borjút, és adá a szolgának, az pedig siete azt elkészíteni.
18,8 És vőn vajat és tejet, és a borjút, melyet elkészített vala, és eléjök tevé: és ő mellettök áll vala a fa alatt, azok pedig evének.
18,16 Azután felkelvén onnan azok a férfiak, Sodoma felé tartanak vala. Ábrahám is velök méne, hogy elkisérje őket.


Avagy (Vulgata):
1 apparuit autem ei Dominus in convalle Mambre sedenti in ostio tabernaculi sui in ipso fervore diei
2 cumque elevasset oculos apparuerunt ei tres viri stantes propter eum quos cum vidisset cucurrit in occursum eorum de ostio tabernaculi et adoravit in terra
3 et dixit Domine si inveni gratiam in oculis tuis ne transeas servum tuum
6 festinavit Abraham in tabernaculum ad Sarram dixitque ei adcelera tria sata similae commisce et fac subcinericios panes
7 ipse vero ad armentum cucurrit et tulit inde vitulum tenerrimum et optimum deditque puero qui festinavit et coxit illum
16 cum ergo surrexissent inde viri direxerunt oculos suos contra Sodomam et Abraham simul gradiebatur deducens eos
17 dixitque Dominus num celare potero Abraham quae gesturus sum

Monday, 16 March 2009

Exodus 20sqq

Exodus: a kultuszhely és a kultuszhoz tartozó eszközök leírása.
A szöveg gondot okoz majd mindenkor, amikor a kultusz és a kép viszonya kérdésessé válik.
A Károli-fordítás (jelen célunkra elégséges) szövege szerint:

20:2 Én, az ùr, vagyok a te Istened, a ki kihoztalak téged Égyiptomnak földérôl, a szolgálat házából.
20:3 Ne legyenek néked idegen isteneid én elôttem.
20:4 Ne csinálj magadnak faragott képet, és semmi hasonlót azokhoz, a melyek fenn az égben, vagy a melyek alant a földön, vagy a melyek a vizekben a föld alatt vannak.
20:5 Ne imádd és ne tiszteld azokat; mert én, az ùr a te Istened, féltônszeretô Isten vagyok
20:23 Ne csináljatok én mellém ezüst isteneket, és arany isteneket se csináljatok magatoknak.

---- snitt ----

25:8 És készítsenek nékem szent hajlékot, hogy ő közöttök lakozzam.
25:9 Mindenestől úgy csináljátok, a mint én megmutatom néked a hajléknak formáját, és annak minden edényeinek formáját.
25:10 És csináljanak egy ládát sittim-fából; harmadfél sing hosszút, másfél sing széleset, és másfél sing magasat.
...
25:18 Csinálj két Kérubot is aranyból, vert aranyból csináld azokat a fedélnek két végére.
25:19 Az egyik Kérubot csináld az egyik végére innen, a másik Kérubot a másik végére onnan: a fedélből csináljátok ki a Kérubokat annak két végén.
25:20 A Kérubok pedig terjeszszék ki szárnyaikat fölfelé, betakarva szárnyaikkal a fedelet; arczaik egymásfelé legyenek; a Kérubok arczai a fedél felé forduljanak.
...
26:31 És csinálj függönyt, kék, és bíborpiros, és karmazsinszínű, és sodrott lenből; Kérubokkal, mestermunkával készítsék azt.

Luther-Biblia (1545) online: zeno.org.

Tuesday, 2 December 2008

Melitonis de pasca

I. Scripturam quidem Hebraici exitus [(9)] , et verba mysterii, dilectissimi fratres, audistis; quomodo Agnus immolatus est, quomodo plebs salvata est; et quomodo Pharao per mysterium verberatus est. Intelligite, dilectissimi, quemadmodum sit novum ac vetus, temporale et aeternum, corruptibile et incorruptum, mortale et immortale Paschae mysterium.

Vetus quidem secundum legem, novum autem secundum Verbum [(10)] ;
temporale per exemplar, aeternum per gloriam [(11)] ;
corruptibile propter victimam pecudis, incorruptibile propter Domini vitam;
mortale propter sepulturam, immortale propter resurrectionem;
vetus quidem lex, novum autem est verbum.

Temporale [1134B] [(12)] exemplar, sed sempiterna [(13)] est gratia;
corruptibiles oves [(14)] , incorruptibilis Dominus.

Nam [(15)] comminutus ut agnus, sed resuscitatus ut Deus. Etenim ut ovis ad victimam ductus est, sed non erat ovis; Et sicut agnus sine voce (Isai. LIII, 7), sed non erat agnus. Illa enim in figura fiebant, haec verius reperiuntur. Pro agno enim Dominus factus est, et pro pecude homo, homo autem Christus, in quo capiunt omnia. Esaias autem ait: Sicut ovis ad occisionem ductus est, et sicut agnus coram tondente se, sine voce, sic non aperuit os suum. In humilitate judicium ejus sublatum est. Generationem autem ejus quis enarrabit (Ibid. 7, 8)? Multa quidem et alia plurima a prophetis praedicta sunt, in Pascha [(16)] , mysterium Jesu Christi, cui gloria in saecula saeculorum. Amen.

[1134C] II. Ipse enim adductus ut agnus, et occisus ut ovis, veluti ab Aegypto, nos a mundi cultu [(17)] redemit, et salvavit nos de manu diaboli, quasi de manu Pharaonis; et consignavit animas nostras proprio spiritu, et membra corporis nostri suo sanguine pretioso. Hic est qui confusione mortem induit, et diabolum in planctum [(18)] constituit. Hic est qui iniquitatem percussit et injustitiam, sicut Moyses Aegyptum sterilitate [(19)] damnavit. Hic est qui nos eripuit de servitute ad libertatem, de tenebris ad lucem, de morte ad vitam, a tyrannide ad regnum perpetuum. Hic est qui in multis multa sustinuit; hic est qui in Abel occisus est, et in Isaac pedibus colligatus est, et in Jacob peregrinatus est, et in Joseph venundatus est, et in Moyse [(20)] obvolutus est, et in amne a matre expositus, [1134D] et in agno jugulatus, et in David persecutus, et [1135A] in prophetis exhonoratus. Hic est qui in terra sepultus est, et resurgens a mortuis ad coelorum excelsa conscendit. Hic est agnus sine voce; hic est qui de grege assumptus est ad victimam, qui vespere immolatus est, qui nocte sepultus est. Hic est Jesus Christus Dominus noster qui resurrexit a mortuis, et de inferiore sepulcro hominem resuscitavit ad vitam. Hic itaque in medio Jerusalem interemptus est. A quibus? Ab Israel. Quam ob causam? Quia claudos eorum curavit, et leprosos mundavit, et caecos illuminavit, et mortuos suscitavit.

III. Quid fecisti [(1)] , Israel, tam novam injustitiam? Ignobilitasti eum qui te nobilem fecerat; ignominiasti eum qui te glorificaverat; reticuisti eum qui te praedicaverat; occidisti eum qui te vivificaverat [(2)] . Nonne [1135B] scriptum est: Non effundas sanguinem innocentem, ne pessime moriaris (Jer. XXII, 3)? Ergo, inquit, Israel, hoc fecisti [(3)] , quia pati eum oportuit (Act. XVII, 3). Erras, o Israel, cum taliter sapis. Pati eum oportuit, sed non per te; oportuerat eum contumeliis affici, sed non per te; oportuerat eum in cruce [(4)] suspendi patibulo, sed minime per tuam dexteram fieri debuit. Hac, o Israel, voce ad Dominum clamare debueras: O Domine, si voluntas tua ita decrevit ut tuus Filius patiatur, sed minime per me patiatur. Plane ab alienigenis [(5)] dijudicetur; ab incircumcisis, a quolibet tyranno clavis configatur. Absit ut per me hoc piaculum perpetretur. Hac, o Israel, voce, proclamare minime voluisti, nec inferre in Dominum tuum manus proprias pepercisti. Non es [(6)] veritus [1135C] opera ejus; nullam tibi incussit verecundiam [(7)] cum manus arida proprio corpori restituta esset incolumis. Neque cum obturati oculi patefacti fuissent, nec cum dissoluta membra per ejus consolidata sunt vocem. Sed neque recens illud erubuisti miraculum, quod jam quatriduanus [(8)] mortuus ad vocis ejus imperium de sepulcro surrexit.

IV. O Israel, tanta mirabilia Christi vidisti, et semper in infidelitate permansisti. Te [(9)] quidem, universa haec praetervolans, ad necem Domini [(10)] praeparasti. Parasti ei acutissimos clavos, testes mendaces, fel quoque et gladium, ut homicidae latroni. Intulisti etiam verbera ejus corpusculo, et in capite ejus coronam spineam posuisti, et manus ejus illas bonas, quae te de humo plasmaverant, vinculis colligasti; et [1135D] bonum illud os ejus, per quod tu cibatus es vita, e [1136A] contrario [(11)] felle cibasti. In magna diei festivitate tuum Dominum peremisti. Et tu quidem epulis fruebaris, ille autem famis patiebatur esuriem; tu bibebas vinum et panes edebas, ille autem fel et acetum; tu eras splendidus corpore, et ille confectus [(12)] moeroribus; tu exsultabas, et ille tribulabatur; tu psallebas, et ille dijudicabatur [(13)] ; tu choros ducebas, et ille in tumulo condebatur [(14)] ; tu quidem in mollitie strati jacebas, ille autem in sepulcro et loculo. O Israel impiissime, quid hanc novam injustitiam perpetrasti? Novis [(15)] tuum Dominum subjiciens passionibus peremisti, dominatorem [(16)] tuum, factorem tuum qui te honoravit, qui tibi Israel nomen imposuit. Tu autem Israel nequaquam inventus es, neque vidistit [(17)] Dominum, nec Deum intelligere voluisti.

[1136B] V. Nesciebas, o Israel, quoniam hic est primogenitus Dei, qui ante luciferum genitus est? Hic est, qui te in Aegyptum perduxit, atque ibi te conservans alimentum exhibuit. Hic est, qui ad te transmissus est, qui patientes tuos curavit, qui mortuos suscitavit. Hic est, in quem inique gessisti, quem trucidasti. Hic est, quem vendidisti. Idcirco, o Israel, quia [(18)] super Dominum non contremuisti, impugnatus ab hostibus contremuisti. Super Dominum non formidasti, super Dominum non ejulasti [(19)] , super mortuos filios ejulasti. Quia [(20)] dereliquisti Dominum, nec invenieris ab eo; allisisti Dominum, et tu quoque ad terram allideris [(21)] . Et tu quidem jaces in terra, ille autem surgens a mortuis transvectus est ad altitudinem coeli [(22)].[1136C] VI. Nunc ergo venite, universae familiae hominum, qui estis commixtae [(23)] delictis, et remissionem accipite peccatorum. Dicit enim vobis Dominus [(24)] : Ego enim sum vestra remissio, ego pascha salutis, ego agnus, qui pro vobis sum jugulatus [(25)] ; ego vestra redemptio, ego vita, ego vestra sum salus, ego vestra resurrectio. Ego vester sum rex, ego vos resuscitabo per dexteram meam. Hic est Dominus noster, qui fecit coelum et terram; qui in ligno suspensus est, qui in terra sepultus, qui resurrexit a mortuis, ascendit ad celsa coelorum, et vivit et regnat cum Patre et cum Spiritu sancto in saecula saeculorum. Amen.


A szöveg görög eredetijének magyar fordítása az ÓKER 8-ban.